Beschermd stadsgezicht

Nederland telt ongeveer 350 'rijksgezichten'. De 17e eeuwse grachtengordel is in augustus 2010 geplaatst op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, een monumentenlijst op wereldschaal.

Het stadsbeeld beschermen

In januari 1999 is de binnenstad van Amsterdam door het Rijk aangewezen als beschermd stadsgezicht. Hiermee werd het stadsbeeld, naast de individuele monumenten, als geheel beschermingswaardig. Het stadsdeel heeft de taak om de kwaliteit van het stadsbeeld (dat gevormd wordt door de gebouwen, straten, pleinen, grachten, water, bruggen en bomen) zo goed mogelijk te beschermen, te beheren en op verantwoorde wijze verder te ontwikkelen. Zo is de gemeente door de aanwijzing als beschermd stadsgezicht verplicht om voor de binnenstad beschermende bestemmingsplannen op te stellen.

Consequenties

Met de aanwijzing als beschermd stadsgezicht zijn er in het centrum van Amsterdam geen vergunningsvrije bouwwerken meer. Eigenaren moeten voor bouwplannen van hun pand altijd een omgevingsvergunning aanvragen. Voor veranderingen aan een beschermd monument moet u eveneens een omgevingsvergunning aanvragen. Deze vergunning dient u aan te vragen bij het stadsdeel. Om de karakteristieke waarden van de historische binnenstad te kunnen waarborgen, wordt ieder bouwplan beoordeeld door Bureau Monumenten en Archeologie (BMA) en de Commissie van Welstand en Monumenten (CWM). Door de aanwijzing als beschermd stadsgezicht komt daarbij nadrukkelijk de stedenbouwkundige betekenis en de architectonische waarde van de bestaande bebouwing aan de orde. Er wordt gekeken of de nieuwbouw een verbetering is ten opzichte van de bestaande situatie. Daarnaast wordt de aanvraag getoetst aan de voorwaarden die in het bestemmingsplan zijn gesteld, waarna het stadsdeel het verrichten van de bouwactiviteiten al dan niet kan toestaan. Voor informatie over bouwplannen binnen het stadsdeel Centrum kunt u een afspraak maken met het Bouwloket. (telefoon 14 020)

Waardenkaarten

Om de kwaliteit van het stadsbeeld te behouden is met de instelling van het beschermd stadsgezicht in 1999 een Waarderingskaart beschermd stadsgezicht opgesteld. Op deze kaart is voor alle bebouwing van vóór 1940 aangegeven in hoeverre het bijdraagt aan de architectonische en/of stedenbouwkundige kwaliteit van het stadsbeeld. De waarderingskaart wordt als basis gebruikt bij de toetsing aan het bestemmingsplan. Daarnaast heeft Bureau Monumenten en Archeologie voor het middeleeuwse stadshart een bouwhistorische waardekaart opgesteld. Bouwhistorische waarden zijn verborgen bouwkundige en historische onderdelen in gebouwen, die vaak ouder blijken te zijn dan de voorgevel van het gebouw doet vermoeden. De kaart laat zien waar bouwhistorische waarden aanwezig of te verwachten zijn. Ook is er een archeologische waardekaart in voorbereiding. Doel is om uiteindelijk een compleet beeld te hebben van de aanwezige waarden, zowel boven als onder de grond.

Ontwikkeling

Het beschermde stadsgezicht is hierbij een krachtig instrument gebleken en geen keurslijf van beperkende regels. Daarbij vormen de kwaliteiten van de oude stad uitgangspunt èn inspiratiebron. Gedurende de afgelopen eeuwen heeft de bestaande stedenbouwkundige structuur nieuwe ontwikkelingen in zich opgenomen. De grachtengordel bleek een perfect stramien waarbinnen veranderingen konden worden opgevangen. Hetzelfde geldt voor de middeleeuwse kern, waar de forse negentiende en vroeg twintigste eeuwse bebouwing zich in de ruimtelijke structuur heeft ingepast. Ook de kleinere details van de stad, zoals winkelpuien, dakkapellen en reclame zijn bepalend voor het stadsbeeld. De bescherming van de binnenstad heeft geleid tot een breed gedragen waardering en zorgvuldige aanpak van ruimtelijke veranderingen. Van groot belang hierbij is de inzet en betrokkenheid van iedereen, die wil bouwen in de historisch waardevolle omgeving van de binnenstad, is hierbij van groot belang.